در سال‌های اخیر، ترکیه به‌دلیل فرصت‌های اقتصادی و سبک زندگی متنوع، به یکی از مقاصد محبوب برای سفر، کار و اقامت تبدیل شده است. با این حال، بسیاری از شهروندان خارجی ممکن است ناخواسته یا به‌دلیل ناآگاهی از قوانین، بیش از مدت‌زمان مجاز در این کشور بمانند؛ موضوعی که می‌تواند پیامدهای حقوقی و مالی قابل‌توجهی به همراه داشته باشد. این مقاله تمام ابعاد قانونی مرتبط با اقامت بیش از سه ماه در ترکیه را بررسی می‌کند؛ از میزان جریمه‌ها و محدودیت‌های احتمالی گرفته تا جزئیات محاسبه هزینه‌ها و روش‌های قانونی خروج از کشور.

درک قانون اقامت مجاز

برای درک جریمه اقامت بیش از سه ماه، ضروری است ابتدا مرز قانونی اقامت برای اتباع خارجی مشخص شود. اقامت غیرمجاز به معنای حضور در خاک ترکیه پس از اتمام مهلت‌های قانونی تعیین‌شده است.

محاسبه قانون ۹۰ روز در ۱۸۰ روز اقامت ترکیه

1. قانون ۹۰ روز در ۱۸۰ روز: سقف مجاز اقامت توریستی

بر اساس قوانین مهاجرتی ترکیه شهروندان بسیاری از کشورها از جمله ایرانی‌ها، برای سفرهای کوتاه مدت و توریستی می‌توانند بدون نیاز به ویزا وارد کشور شوند. با این حال، این معافیت یک سقف زمانی مشخص دارد: مسافر مجاز است در هر دوره ۱۸۰ روزه (۶ ماه)، حداکثر ۹۰ روز در ترکیه اقامت داشته باشد.

این قانون ماهیت چرخشی دارد و باید با دقت در نظر گرفته شود:

محاسبه جمعی: ۹۰ روز مجاز، شامل مجموع تمام روزهایی است که فرد طی ۱۸۰ روز گذشته در ترکیه سپری کرده است. این مدت می‌تواند به صورت پیوسته یا در چندین سفر کوتاه باشد.
شروع نقض قانون: به محض اینکه اقامت فرد از ۹۰ روز در بازه ۱۸۰ روزه فراتر رود، اقامت او به طور خودکار به وضعیت «غیرمجاز» یا Overstay تبدیل می‌شود.
شرط ورود مجدد: پس از تکمیل ۹۰ روز اقامت، فرد باید ترکیه را ترک کند و تا پایان دوره ۱۸۰ روزه صبر کند تا بتواند مجدداً وارد این کشور شود.

2. اهمیت اقدام برای اجازه اقامت (راندوو) قبل از پایان مهلت ۹۰ روزه

تنها مسیر قانونی برای ماندن بیش از ۹۰ روز، اقدام برای اخذ اجازه اقامت بلندمدت‌تر (مانند اقامت توریستی یک ساله، اقامت ملکی، یا کاری) است. فرآیند این درخواست با ثبت‌نام و دریافت وقت مصاحبه (راندوو) در سامانه رسمی اداره مهاجرت (e-ikamet) آغاز می‌شود. باید توجه داشت که هر تبعه خارجی که قصد اقامت طولانی‌مدت را دارد، باید پیش از اتمام روز نودم اقامت خود برای راندوو اقدام کند.

مطلب پیشنهادی:

راندوو (Randevu) ترکیه چیست؟

اگر فردی پس از روز ۹۰ یا در روز ۹۱ اقدام به درخواست راندوو نماید، از نظر قانونی دیگر یک متقاضی مجاز تلقی نمی‌شود. این تأخیر کوچک، وضعیت فرد را از یک شهروند خارجی دارای حق معافیت ویزا، به یک فرد ناقض قانون مهاجرت تبدیل می‌کند. بر اساس قانون ۶۴۵۸ ترکیه، نقض مهلت ویزا یا معافیت ویزا بیش از ۱۰ روز، از دلایل صدور حکم اخراج از کشور تلقی می‌شود. بنابراین، برای جلوگیری از عواقب جریمه و دیپورت، ثبت درخواست اقامت باید در بازه زمانی مجاز یعنی قبل از ۹۰ روز انجام شود.

پرداخت جریمه نقدی اقامت غیرمجاز (جریمه خاک و هزینه اداری) در فرودگاه ترکیه.

جریمه نقدی اقامت غیرمجاز (محاسبه و هزینه‌های جانبی)

جریمه‌ای که برای اقامت غیرمجاز در ترکیه اعمال می‌شود، فقط یک مبلغ واحد نیست، بلکه مجموعه‌ای از هزینه‌های قانونی و اداری است که در زمان خروج از مرز محاسبه و اخذ می‌گردد.

سه جزء اصلی جریمه در مرز

مبلغ نهایی جریمه، شامل سه بخش مجزا است که مأموران مرزی آنها را محاسبه می‌کنند و فرد موظف است تمام آن‌ها را به لیر ترکیه (TL) در محل مرز پرداخت نماید.

1. جریمه پایه (Overstay Fine)

این مبلغ بر اساس مدت زمان اضافه ماندن محاسبه می‌شود. نرخ جریمه پایه معمولاً به دلار آمریکا تعیین شده و سپس به نرخ روز به لیر تبدیل می‌گردد.

ماه اول: ۵۰ دلار آمریکا.
ماه‌های بعدی: به ازای هر ماه کامل پس از ماه اول، ۱۰ دلار آمریکا اضافه می‌شود.

این بخش از جریمه به صورت پلکانی و افزایشی محاسبه می‌شود:

محاسبه جریمه پایه نقدی (بر اساس دلار آمریکا)

مدت زمان اضافه ماندن	جریمه پایه تخمینی (USD)
۱ ماه (۱ تا ۳۰ روز)	۵۰ دلار
۲ ماه (۳۱ تا ۶۰ روز)	۶۰ دلار
۳ ماه (۶۱ تا ۹۰ روز)	۷۰ دلار
۴ ماه (۹۱ تا ۱۲۰ روز)	۸۰ دلار
۶ ماه (۱۵۱ تا ۱۸۰ روز)	۱۰۰ دلار
۷ ماه	۱۱۰ دلار

2. حق خاک (Ikame Harç)

این هزینه یک مالیات دولتی است که برای حق اقامت در خاک ترکیه محاسبه می‌شود و در تمام اقامت‌های کوتاه‌مدت، حتی در حالت غیرمجاز، باید پرداخت گردد. هزینه حق خاک برای افراد بالای ۱۸ سال برای اقامت یک‌ساله حدود ۸۰ دلار است و برای مدت زمان اضافه ماندن به صورت نسبی محاسبه و به جریمه نهایی افزوده می‌شود.

3. هزینه‌های اداری متفرقه (لیرمحور)

در شرایطی که فرد بدون اخذ اجازه اقامت در ترکیه مانده باشد، هزینه‌های اداری مربوط به صدور کارت اقامت نیز به جریمه اضافه می‌گردد. این هزینه‌ها در سال‌های اخیر به طور قابل توجهی افزایش یافته و شامل موارد زیر است:

هزینه صدور کارت اقامت: در صورت عدم اخذ اقامت، این هزینه به مبلغ نهایی افزوده می‌شود (مثلاً حدود ۸۱۰ لیر ترکیه).
هزینه ویزا/مجوز ورود: در برخی موارد، به ویژه اگر فرد بدون ویزا وارد شده و اقامت غیرمجاز داشته باشد، هزینه‌ای تحت عنوان "Visa Fee" نیز ممکن است اعمال شود (مثلاً حدود ۷,۸۸۲.۷۰ لیر ترکیه).

ابهام در محاسبه و هزینه‌های واقعی

اغلب جداول منتشر شده در منابع غیررسمی، فقط جریمه پایه دلاری را نشان می‌دهند. با این حال، باید دانست که مبلغ نهایی که در گیت مرزی باید پرداخت شود، به دلیل اضافه شدن قسمت‌های لیرمحور حق خاک و سایر جریمه‌های اداری، بسیار بیشتر از انتظار خواهد بود. اداره مهاجرت ترکیه تاکید دارد که مبلغ اخذ شده در مرز، مجموعه‌ای از جریمه‌ها و "طلب‌های عامه" (Public Receivables) است که طبق قانون جمع‌آوری مطالبات عمومی باید وصول شوند.

اگر فردی چهار ماه اقامت غیرمجاز داشته باشد، جریمه پایه او ۸۰ دلار است، اما هزینه‌های جانبی لیرمحور ممکن است کل مبلغ را به چند صد دلار افزایش دهد. عدم آگاهی از این هزینه‌های جانبی و ناتوانی در پرداخت کامل آن‌ها در مرز، می‌تواند مستقیماً منجر به حکم ممنوعیت ورود طولانی‌مدت شود. اینجاست که اهمیت پرداخت تمام و کمال جریمه در لحظه خروج آشکار می‌شود.

مهر خروج در پاسپورت هنگام عبور از گیت کنترل گذرنامه ترکیه و بررسی ممنوعیت ورود.

ممنوعیت ورود (دیپورت): مجازاتی به مراتب سنگین‌تر

شدیدترین پیامد اقامت غیرمجاز در ترکیه، نه جریمه نقدی، بلکه ممنوعیت ورود مجدد به این کشور است. مدت زمان این ممنوعیت کاملاً به نحوه خروج فرد و مدت زمان نقض قانون بستگی دارد.

1. تفاوت مهم خروج داوطلبانه و اخراج اجباری

قانون ترکیه بین دو وضعیت تمایز قائل می‌شود: خروج داوطلبانه و حکم اخراج (دیپورت) صادر شده توسط استانداری یا پلیس.

خروج داوطلبانه: اگر فرد، قبل از اینکه توسط مقامات شناسایی و بازداشت شود، خودش برای خروج به گیت مرزی مراجعه کند و تمام جریمه‌های نقدی محاسبه شده را بپردازد، قانون سخت‌گیری کمتری اعمال می‌کند. در این حالت، مدت ممنوعیت ورود طبق دستورالعمل اداره مهاجرت، بر اساس مدت زمان نقض اقامت تعیین می‌شود:

جدول ممنوعیت ورود مجدد به ترکیه (در صورت خروج داوطلبانه و پرداخت جریمه)

طول نقض اقامت (Overstay)	مدت ممنوعیت ورود (Ban Duration)
کمتر از ۳ ماه	بدون ممنوعیت ورود (تنها جریمه نقدی و هزینه‌های اداری باید پرداخت شوند.)
۳ ماه تا ۶ ماه	۱ ماه ممنوعیت ورود
۶ ماه تا ۱ سال	۳ ماه ممنوعیت ورود
۱ سال تا ۲ سال	۱ سال ممنوعیت ورود
۲ سال تا ۳ سال	۲ سال ممنوعیت ورود
بیش از ۳ سال	۵ سال ممنوعیت ورود

این جدول نشان می‌دهد که اگر اقامت غیرمجاز کمتر از سه ماه باشد، فرد با خروج داوطلبانه می‌تواند از ممنوعیت ورود جلوگیری کند.

2. عواقب عدم پرداخت جریمه و دیپورت اجباری

اگر فرد از پرداخت جریمه خودداری کند، یا اگر اقامت غیرمجاز او بیش از ۱۰ روز طول کشیده و با حکم اخراج (بر اساس ماده ۵۴ قانون) مواجه شود، عواقب زیر اعمال خواهد شد:

ممنوعیت طولانی‌مدت: مدت ممنوعیت می‌تواند از ۱ ماه تا ۵ سال متغیر باشد و احتمالاً سخت‌گیرانه‌تر از حالت خروج داوطلبانه است.
ممنوعیت دائمی به دلیل بدهی: حتی اگر مدت زمان ممنوعیت اولیه (Ban) به پایان برسد، اگر فرد "طلب‌های عامه" یا جریمه‌های اداری خود را پرداخت نکرده باشد، طبق قانون، به طور دائم از ورود مجدد به ترکیه منع خواهد شد. مأموران مرزی ترکیه صراحتاً حق دارند به خارجیانی که بدهی‌های ناشی از نقض ویزا یا اقامت قبلی را قبول نمی‌کنند یا پرداخت نکرده‌اند، ویزا ندهند یا اجازه ورود ندهند.

بنابراین، برای تضمین توانایی ورود مجدد به ترکیه در آینده، پرداخت کامل جریمه نقدی و تسویه حساب با دولت ترکیه در زمان خروج، امری ضروری تلقی می‌شود.

مراحل خروج از ترکیه و تسویه حساب

برای به حداقل رساندن مجازات‌های احتمالی، فرد باید فرآیند خروج داوطلبانه را به درستی دنبال کند.

1. نحوه مراجعه به گیت‌های مرزی و پرداخت جریمه

برنامه‌ریزی برای خروج: فرد باید با پاسپورت معتبر (توصیه می‌شود که حداقل ۶ ماه اعتبار داشته باشد) و آمادگی مالی برای پرداخت جریمه به لیر ترکیه، به یکی از گیت‌های مرزی (معمولاً فرودگاه) مراجعه کند.
اعلام اقامت غیرمجاز: در گیت کنترل گذرنامه، فرد باید وضعیت اضافه ماندن خود را به مأمور اعلام نماید. مأمور مرزی مدت نقض قانون را بررسی و مبلغ نهایی جریمه را محاسبه می‌کند.
پرداخت جریمه: فرد به بانک‌های مستقر در فرودگاه هدایت می‌شود تا مبلغ جریمه نقدی و هزینه‌های اداری را به لیر ترکیه پرداخت کند.
تکمیل خروج: پس از دریافت رسید پرداخت، فرد به گیت باز می‌گردد تا مهر خروج در پاسپورتش درج شود. در این مرحله، مأمور مرزی مدت زمان ممنوعیت ورود را به وی اطلاع خواهد داد.

2. وضعیت‌های خاص

اقامت غیرمجاز زیر ۱۰ روز: اگر فردی تنها چند روز (کمتر از ۱۰ روز) مهلت ویزا یا معافیت ویزای خود را نقض کرده باشد و داوطلبانه برای خروج اقدام کند، طبق قانون، می‌تواند مشمول حکم اخراج یا ممنوعیت ورود نشود. با این حال، جریمه نقدی مربوط به آن چند روز همچنان باید پرداخت شود.
شرایط اضطراری (بیماری): اگر فرد به دلیل شرایط اضطراری یا بیماری شدید مجبور به ماندن بیش از حد مجاز شده باشد، می‌تواند با ارائه مدارک مستدل پزشکی و گواهی درمان، تلاش کند تا از مجازات‌های شدید جلوگیری کند. در برخی موارد نادر، این شرایط ممکن است به عنوان یک "دلیل موجه" برای نقض اقامت پذیرفته شود.

کارت اقامت ترکیه (کیملیک) و فرم‌های درخواست ویزای قانونی برای جلوگیری از دیپورت.

راهکارهای رفع ممنوعیت ورود (دیپورت) و پیشگیری

برای افرادی که ممنوع‌الورود شده‌اند (به ویژه با کدهای مربوط به نقض اقامت، مانند کد م 54)، راهکارهایی برای بازگشت قانونی وجود دارد.

1. امکان لغو ممنوعیت ورود با ویزاهای جایگزین

ممنوعیت ورودی که به دلیل نقض اقامت توریستی اعمال می‌شود، می‌تواند با هدف گرفتن یک نوع ویزای دیگر، لغو شود. قانون ترکیه این امکان را فراهم کرده است که فرد ممنوع‌الورود می‌تواند از طریق درخواست ویزاهایی با ماهیت قوی‌تر و هدفمند، ممنوعیت خود را دور بزند، از جمله:

ویزای کاری: با اخذ اجازه کار از وزارت کار ترکیه.
ویزای تحصیلی: برای تحصیل در دانشگاه‌های ترکیه.
ویزای الحاق خانواده: از طریق ازدواج یا همراهی همسر ترک یا خارجی مقیم.

این فرآیند پیچیده است و اغلب نیازمند کمک وکلای متخصص مهاجرت است تا پرونده به درستی به اداره مهاجرت یا مراجع قضایی ارائه شود.

2. پیشگیری: تغییر مسیر اقامت طولانی‌مدت

با توجه به سختگیری‌های اخیر اداره مهاجرت ترکیه، اتکا به تمدید اقامت توریستی به ویژه پس از سال اول و صرفاً با اجاره ملک، بسیار دشوار شده است. مقامات اکنون درخواست‌های تمدید را سختگیرانه بررسی می‌کنند و اغلب جز در موارد موجه مانند دلایل درمانی، تحصیلی یا خانوادگی، تمدید را رد می‌کنند. بنابراین، برای ماندن قانونی و جلوگیری از وضعیت اقامت غیرمجاز در سال‌های بعدی، توصیه می‌شود که اتباع خارجی برای اقامت‌های خود پشتوانه قانونی قوی‌تری ایجاد کنند، مانند:

اخذ اقامت از طریق ثبت شرکت و اجازه کار.
اخذ اقامت از طریق خرید ملک (اقامت ملکی).

مطلب پیشنهادی:

راهنمای کامل مراحل خرید ملک در ترکیه

جمع‌بندی

جریمه اقامت بیش از سه ماه مجموعه‌ای از پیامدهای مالی و حقوقی است و بزرگترین مجازات این عمل ممنوعیت ورود مجدد به کشور است. برای افرادی که از مدت‌زمان مجاز ۹۰ روزه عبور کرده‌اند، توجه به دو نکته کلیدی می‌تواند در مدیریت درست شرایط بسیار کمک‌کننده باشد:

اولویت خروج داوطلبانه: مراجعه سریع و داوطلبانه به مرز (قبل از شناسایی توسط مقامات) و پرداخت کامل جریمه، بهترین راهکار برای جلوگیری از ممنوعیت‌های طولانی‌مدت یا دائمی است. اگر اقامت غیرمجاز کمتر از سه ماه باشد، با خروج داوطلبانه می‌توان از اعمال هرگونه ممنوعیت ورود اجتناب کرد.
تسویه حساب کامل مالی: جریمه‌های نقدی شامل حق خاک و هزینه‌های اداری در واقع هزینه‌ای برای خرید امکان ورود مجدد به ترکیه در آینده است. عدم پرداخت این بدهی‌ها می‌تواند بر اساس قوانین ترکیه، منجر به ممنوعیت ورود دائم شود، حتی اگر مدت زمان ممنوعیت اولیه سپری شده باشد.